EX LIBRIS

FIGURA E SKËNDERBEUT NË DRITËN E SHUMË STUDIUESVE

(Don Ndue Ballabani (editor): “Gjergj Kastrioti – Skënderbeu 600-vjet pas”,

botoi Misioni Katolik Shqiptar, Zagreb 2005).

Mikel GOJANI

As pas 600-vjet pas vdekjes së figurës më të shquar të historiografisë sonë,

Gjergj Kastriotit – Skënderbeu, për të gjurmuar dhe hedhur dritë mbi këtë

shëmbëlltyrë, nuk pushojnë së ngarenduri studiues të shumtë të shkencës

sonë. Kjo është një dëshmi autentike se kjo figurë emblematike e historisë

sonë kombëtare akoma nuk është e ndriçuar në thellësi dhe se për ta njohur

në esencë rrugën jetësore dhe veprimtarinë e tij ka akoma çka të vihet në

dritë. E tërë kjo dëshmon se figura e Gjergj Kastriotit- Skënderbeut është

shumëdimensional dhe kompleksive.

Figura e Gjergj Kastriotit – Skënderbeut përcjell mesazhin e unitetit

kombëtar dhe civilizimin e lartë të popullit të tij. Këtë jubile edhe

Presidenti i Kosovës, dr. Ibrahim Rugova e quajti këtë vit, Vitin e Gjergj

Kastriotit – Skënderbeut.

Paraqitje mjaft interesante për figurën e kësaj shëmbëlltyre të

historiografisë sonë, Gjergj Kastritotit – Skënderbeut, prezanton libri i

botuar këtyre ditëve “Gjergj Kastrioti-Skënderbeu 600-vjet pas”, ku brenda

kopertinave të këtij libri kapërthehen studime të studiuesve më eminentë të

jetës dhe veprës së këtij kolosi kombëtar. Janë këto kumtesa të prezantuara

në Simpoziumin shkencor me rastin e 600-vjetorit të lindjes së Gjergj

Kastriotit-Skënderbeut, që është mbajtur kohë më parë në Zagreb.

Periudhë që skalit vetëdijen kombëtare

Librit i paraprin një parathënie e don Ndue Ballabanit, i cili vë në pah

qëllimin e organizimit të këtij simpoziumi, po ashtu paraqet edhe esencën e

temave të prezantuara në këtë simpozium. Sipas tij kjo figurë e ndritur e

historisë sonë kombëtare edhe më shumë se 600-vjet akoma komentohet,

përshkruhet, pasqyrohet, hulumtohet shkencërisht e historikisht nga

këndvështrime të ndryshme kohore duke mos u shkëputur nga mjedisi historik

e kombëtare.

Studiuesi i mirënjohur i jetës dhe veprës së Gjergj Kastriotit-Skënderbeu,

Kristo Frashëri në studimin e tij “Skënderbeu dhe Evropa” shkoqit teza

mjaft interesante në qasjen e kësaj vije. Sipas studiuesit Frashëri,

Gjergj Kastrioti – Skënderbeu është padyshim, ashtu siç e ka përcaktuar edhe

historiani kroat Milan Shuflai, “krijesa më hyjnore e kësaj race më të

tmerrshme luftëtare, i cili që kur ishte gjallë u madhërua me legjenda të

ndryshme nga Evropa Perëndimore’ Se sa dhe në të cilën masë u vlerësua nga

të tjerët lufta që bëri Skënderbeu për t’u bërë Shqipëria antemurale e

depërtimit të turqve në Evropë, mjaft qartë e shtjellon studiuesi Frashëri,

duke shtuar se “një vlerësim lakonik për rolin e Skënderbeut në mbrojtjen e

qytetërimit evropian e dha edhe kalorësi Newport, i cili kishte ardhur nga

Anglia e largët për të luftuar nën flamurin e Skënderbeut në Shqipëri. Gjatë

kthimit të tij ai deklaroi në Romë, në shkurt të vitit 1458 se po të bjerë

kështjella shqiptare, pushtimi i Evropës nga turqit është i sigurt, mbasi

nuk ka fuqi tjetër që ta bëjë këtë rezistencë. Periudhën kastriotiane, po

ashtu në vazhdim e shtjellon ky studiues duke e prezantuar dështimin e

ekspozitës së madhe turke në vitin 1457, ku me largimin e ushtrive osmane

nga Shqipëria Evropa mori për disa kohë frymë lirisht.

Duke bërë një qasje në mes të marrëdhënieve të Skënderbeut dhe Evropës, të

cilat ishin të lidhura ngushtë, sipas historianit Frashëri këto

marrëdhënie nuk u shkëputën as pas vdekjes së Skënderbeut. Madje vepra

e tij shkëlqeu edhe më me madhështi pas vdekjes së tij më 1468. Sipas

Frashërit në Evropën Perëndimore me gjithë erën e kohërave moderne figura ë

Skënderbeut e ruajti freskinë e vet.

Studiuesi i spikatur Zef Mirdita në paraqitjen e tij “Lidhja shqiptare ose

Lidhja e Lezhës, sipas së cilit ky akt i madhërishëm historik zë vend të

jashtëzakonshëm në zhvillimin dhe organizimin kombëtar, politik e ushtarak.

Mirëpo, sipas tij, për ta kuptuar rëndësinë e këtij kuvendi historik është

e nevojshme që të njihemi me zhvillimet politiko-shoqërore të trevës

shqiptare në Mesjetën e vonë. Studiuesi Mirdita, literaturën relevante të

asaj periudhe e aktualizon duke e shpaluar mendimin e eruditit të famshëm,

Shuflaj, i cili me të drejtë konstaton nën Skënderbeun e tërë bujaria

shqiptare u bashkua në luftë kundër turqve. U krijua shteti i vërtetë i

shqiptar, pas rënies së Konstandinopolit, Serbisë dhe Bosnjës, shteti i

fundit më i madh në Ballkan”. Ky studiues kundërshton mendimin e Barletit

se Skënderbeu është dërguar si p[eng në oborrin e sulltan Muratit II në

moshën nëntë vjeçare. Kjo sipas tij, ka ndodhur pas vitit 1426, sepse në

këtë vit Gjon Kastrioti me katër djemtë e vet, Stanishën, Reposhin,

Konstandinin dhe Gjergjin ia dhuron monastirit të Hilandarit fshatin

Radistush me kishën e Zojës së bekuar dhe fshatin Trebishte. Veç kësaj,

pohon Mirdita, në mes viteve 1426 dhe 1431 sërish përmendet emri i Gjergjit

dhe i dy vëllezërve të tjerë, lidhur me blerjen e pyrgut, gjegjësisht

kullës së Shën Gjergjit në Hilandar dhe katër adelfatave (vëllazërive) për

60 forinta. Nga gjithë kjo shihet qartë se Gjergji nuk është dërguar peng në

moshën nëntë vjeçare. Kjo ka ndodhur me siguri në moshë më të rritur,

përkatësisht gjashtëmbëdhjetë a shtatëmbëdhjetë vjeçare, ku këtë konstatim

sipas Mirditës e dëshmojnë edhe ngjarjet dhe gjestet e mëvonshme të

Skënderbeut.

Përpjekje të kota për ta zvetënuar këtë personalitet të papërsëritshëm të

historisë shqiptare

Edhe studiuesi Jahja Drançolli në kumtesën e tij “Gjergj Kastrioti –

Skënderbeu dhe Kosova, hedhë në dritë teza mjaft interesante të këtij

relacioni. Drançolli prezanton tezën e e F. Bardhit, mbi prejardhjen e

Kastriotëve nga një fshat Kastriot, ose Kastrat në has. Sipas këtij

studiuesi se humanisti i shquar Martin Segoni ishte përfshirë drejtpërdrejt

në afirmimin e jetës dhe veprave të Gjergj Kastriotit-Skënderbeut.

Studiuesi Drançolli eksploaton mesazhin e historianit të famshëm italian

Xhyzepe (Zef) Valentini mbi Skënderbeun, i cilit thoshte: “Do të ishte jo

vetëm mëkat, por çështje e pamundshme po ta mendonte kush ta zvogëlonte

personalitetin e shkëlqyeshëm të Skënderbeut në nivel të një heroi vendës

mendjeshkurtër. Skënderbeun e ka gjithë Evropa, e ka bota të vetin, e nëpër

të, e vetëm nëpër shpirtin e tij, ia njeh vlerën dhe meritat e hershme dhe

Shqipërisë”, që është një përgjigje më e mirë për të gjithë ata që bëjnë

përpjekje ta mohojnë personalitetin e Skënderbeut dhe shtetit të tij.

Ndërkaq, dr. Shan Zefi shtron debatin mbi dukurinë e dhunshëm të islamizmit

që nuk kishte të ndalur posaçërisht në Shqipërinë e Mesme e nëpër

vendbanime tjera shqiptare dhe shkëputjen përfundimtare të vazhdimësisë

historike të popullit shqiptar në kulturën dhe traditën e krishterë të

Evropës. Sipas Zefit këtë shkëputje nga rrënjët duhet shikuar si një

periudhë transitore, sepse një dukuri e tillë ka përcjellë edhe popujt

tjerë të Evropës, siç kemi rastin e Spanjës. Dr. Shan Zefi në studimin e

tij hedh në dritë edhe shumë teza të tjera me interes të veçantë, duke

pasqyruar fakte dhe dëshmi të personalitetit të Skënderbeut dhe kontekstit

kohor nëpër të cilin ka itinerar populli shqiptar. Po ashtu dr. Zefi

pasqyron edhe figurat e shquara të kishës shqiptare dhe të kombit

shqiptar, si Papa Nikolla II (1447-1455), Papa Kalisti III (1455-1458), Papa

Piu II (1458-1464, Papa Pali II (1464-1471), po ashtu duke përfshirë edhe

Gjergj Kastriotin – Skënderbeun dhe epokën e tij. Ndërkaq, dr. Petrika

Thëngjilli, në studimin e tij e shtron Epokën e Skënderbeut në përgjithësi

dhe Kuvendin e Lezhës në veçanti, duke e bërë burim frymëzimi dhe pikë

referimi gjatë gjithë luftës për çlirimin kombëtar. Sipas Thëngjillit ajo

periudhë u skalit në vetëdijen kombëtare dhe u gdhendën në çdo kuvend e në

çdo dokument kolektiv. Ai në studimin e tij sjell dokumentin e vitit 1577

kur himarjonët i shkruanin Papa Gregorit XIII: Le ta dijë Atë i shenjtëruar

se qysh vdiq trimi i vlertë, shumë i kthjelltë Skënderbeu, mbreti ynë që

quhej Kastriot -...askush nuk mund të na nënshtrojë. Një kaptinë të veçantë

Thëngjilli e koncepton mbi figurën e Skënderbeut gjatë Rilindjes

Kombëtare Shqiptare dhe pasqyrimi i kësaj figure nga emra të njohur të

letërsisë sonë të kësaj periudhe, të cilët vejnë shumë dritë mbi këtë

shëmbëlltyrë të historisë sonë kombëtare.

Një studim më mjaft interes në këtë libër e prezanton edhe Antoni

Bellusci, “Skënderbeu në rapsoditë popullore”, ku sipas tij arbëreshët në

Itali kanë mbajtur gjallë kujtimin e Skënderbeut në emrat e fëmijëve të

tyre, të vendbanimeve të tyre, në këngët popullore, që janë trashëguar brez

pas brezi: “ Kur vdiq Skënderbeu /Trimazit t’Arbërit/ Më birin përmisurith/

Kush ndë pjëh e kush ndë hi? Se s’doin më vetëhen/ Kur vdiq Skënderbeu/

Vashat t’Arbërit? Më birin përmisurith/ Kush ndë pjëh e kush ndë hi/ Se

s’doin gjellëzën/ Kur vdiq Skënderbeu/Pjeqëzit t’Arbërit/ Më bijnë

përmisurith/ Kush ndë pjëh e kush ndë hi/ Se s’doin më gjellëzën/ Por

treqind mil trima/ Detin çajtin detëthinë/ Se t’mbajin besëzën...” Rapsodi

popullore arbëreshe kushtuar Skënderbeut, fq. 120. Edhe studiuesit, Martin

Berisha dhe Arbën Xhaferri dhe Thimi Nika, në studimet e tyre “Fuqia e besë

në Kanunin e Skënderbeut”, “Kodi kastriotian”, përkatësisht “Skënderbeu në

filatelinë shqiptare, vejnë në dritë shumë teza interesante që kanë të

bëjnë rreth kësaj figure të ndritur të kombit tonë.

Kështu që, libri “Gjergj Kastrioti -Skënderbeu 600 –vjet pas” është një

libër me vlerë të veçantë nëpërmjet të cilit pasqyrohet në shumë segmente

figura dhe veprimtari e Skënderbeut, me përmasat e një strategu, burrë

shteti, politikani e diplomati të nivelit ndërkombëtar, i cili udhëhoqi

luftën për pavarësi kundër pushtimit otoman, që arriti bashkimin e

shqiptarëve, mirëpo dhe edhe një ndihmesë të veçantë në diplomacinë e

kohës.